Zonwering voor een lichtkoepel: welke opties zijn er?

Waarom een lichtkoepel zoveel warmte binnenlaat

Een lichtkoepel is bol, en dat is bepalend. Een vlak daklicht staat alleen rond het middaguur vrijwel loodrecht op de zon. Een koepel heeft door zijn ronde vorm van de vroege ochtend tot de late avond altijd een deel van het oppervlak dat gunstig naar de zon staat. De warmte-instroom is daardoor over de dag gelijkmatiger en in totaal vaak hoger dan bij een vlak daklicht van dezelfde afmeting.

Daarnaast zijn vrijwel alle lichtkoepels in bedrijfspanden van kunststof, meestal polycarbonaat of acrylaat. Die materialen houden warmte langer vast dan glas en stralen die vervolgens naar de ruimte eronder uit. Ook als de zon al van de koepel af is, blijft de koepel nog een tijd warmte afgeven.

In een hal met tientallen koepels telt dat snel op. Warmte stijgt, dus verzamelt zich bovenin, en bij hoge stellingen of een tussenvloer zit dat precies waar mensen werken.

Optie 1: buitenzonwering met een doek

Een geweven doek wordt over of boven de koepel gespannen en op de opstand bevestigd. Het doek reflecteert het grootste deel van de zonne-energie voordat die de koepel bereikt, zodat de koepel zelf koel blijft en er ook geen warmtestraling van het materiaal naar binnen komt.

In de praktijk levert dit 60 tot 70 procent warmtereductie op. Omdat het om een weefsel gaat en niet om een gesloten laag, blijft diffuus daglicht doorkomen: de hal blijft licht, maar de felle lichtvlekken en de schittering verdwijnen.

Het doek raakt de koepel niet of nauwelijks, dus er is geen risico op thermische spanning en de fabrieksgarantie op de koepel blijft intact. Het is bovendien demonteerbaar bij dakonderhoud of vervanging van een koepel. De investering is hoger dan bij kalk of folie, de levensduur met tien jaar of meer navenant langer.

Optie 2: binnenzonwering onder de koepel

Een scherm, plissé of doek aan de binnenzijde van de koepel of in de lichtschacht. Dit werkt goed tegen verblinding: het felle licht wordt gebroken en de schittering op beeldschermen en gladde vloeren verdwijnt.

Tegen warmte werkt het maar beperkt. De zonne-energie is dan al door de koepel heen, die opwarmt en warmte de ruimte in straalt. De binnenzonwering vangt een deel op maar bevindt zich aan de verkeerde kant van het probleem. Reken op 20 tot 35 procent warmtereductie.

Bij een bedrijfshal komt daar een praktisch bezwaar bij: binnenzonwering per koepel op tien meter hoogte betekent per koepel een constructie, en onderhoud vanaf de binnenkant met een hoogwerker tussen de stellingen door. Bij enkele koepels boven een kantoor of vergaderruimte is het een prima keuze, bij een hallendak zelden.

Optie 3 en 4: folie en coating op de koepel

Beide worden rechtstreeks op het koepelmateriaal aangebracht, en dat is precies het bezwaar. Zonwerende folie en warmtewerende coating werken deels door absorptie, waardoor de koepel zelf extra opwarmt. Polycarbonaat en acrylaat zetten sterker uit dan glas, en de spanningsverschillen die daardoor ontstaan kunnen craquelé of scheuren veroorzaken.

Veel koepelfabrikanten sluiten folie en coating daarom expliciet uit in hun garantievoorwaarden. Bij een dak vol koepels is dat een reëel financieel risico: gaat er iets mis met het materiaal, dan draagt u de vervanging zelf.

Daar komt de levensduur bij. Folie op een dak gaat drie tot vijf jaar mee, coating drie tot zeven jaar, en beide slijten ongelijkmatig. Het resultaat is een vlekkerig dakvlak dat om herbehandeling vraagt, inclusief opnieuw werken op hoogte. Beide zijn bovendien praktisch onomkeerbaar op kunststof.

Optie 5: koepels kalken

De oudste methode: een kalklaag op de koepel die het grootste deel van het licht tegenhoudt. Goedkoop in materiaal, en tegen warmte redelijk effectief zolang de laag er ligt.

De prijs betaalt u in daglicht. Kalk maakt geen onderscheid tussen warmte en licht, dus de ruimte wordt merkbaar donkerder. Dat is precies het tegenovergestelde van waarom de koepels ooit geplaatst zijn, en het betekent dat de kunstverlichting langer aan moet, wat de energiebesparing deels tenietdoet.

Kalk spoelt bovendien uit. Na een of twee seizoenen is de laag ongelijkmatig en moet er opnieuw gekalkt worden. Elke behandeling betekent opnieuw het dak op. Over vijf jaar gerekend lopen de kosten van herhaald kalken op een groot dak snel op richting die van een eenmalige duurzame oplossing.

Let op: ventilatiekoepels en RWA-koepels

Dit punt wordt in offertes vaak overgeslagen en is bij bedrijfspanden wezenlijk. Een deel van de koepels op een hallendak heeft een tweede functie: ze openen voor ventilatie, of ze maken deel uit van de rook- en warmteafvoerinstallatie.

RWA-koepels moeten bij brand volledig en ongehinderd kunnen openen. Een oplossing die daar overheen ligt en dat belemmert, is niet alleen onverstandig maar kan bij de keuring tot afkeuring leiden en in het uiterste geval gevolgen hebben voor uw verzekering.

Inventariseer daarom vooraf welke koepels een RWA- of ventilatiefunctie hebben, en zorg dat die in de uitvoering apart worden behandeld. Bij een ventilatiekoepel is een aangepaste doekuitvoering goed te doen. Zit er een RWA-functie op, laat dan per project beoordelen wat verantwoord is, zo nodig met uw installateur of keuringsinstantie erbij, en sla die koepels desnoods over. Kalk, folie en coating op de koepelplaat zelf zijn in dit opzicht neutraal, maar lossen het warmteprobleem minder goed op.

De opties naast elkaar

Samengevat, met warmtereductie, effect op daglicht en levensduur naast elkaar:

• ✓Buitenzonwering met doek: 60 tot 70 procent warmtereductie, diffuus daglicht blijft behouden, 10 jaar of meer, demonteerbaar, geen ingreep in de koepel.
• ✓Binnenzonwering: 20 tot 35 procent, daglicht regelbaar, goed tegen verblinding, per koepel kostbaar op hoogte.
• ✓Zonwerende folie: 20 tot 35 procent aan de binnenzijde, 3 tot 5 jaar, risico op spanningsscheuren bij kunststof, praktisch onomkeerbaar.
• ✓Warmtewerende coating: afhankelijk van type, dekkende varianten nemen veel daglicht weg, 3 tot 7 jaar, hechtings- en spanningsrisico bij kunststof, onomkeerbaar.
• ✓Kalken: redelijk tegen warmte, neemt het daglicht grotendeels weg, 1 tot 2 seizoenen, telkens opnieuw het dak op.

Welke optie past bij uw situatie?

Gaat het om een bedrijfshal, magazijn of productiehal met een dak vol koepels, en blijft het pand de komende jaren in gebruik? Dan is buitenzonwering vrijwel altijd de gunstigste keuze, zowel op effect als op kosten over de looptijd.

Gaat het om enkele koepels boven een kantoor of vergaderruimte, waar verblinding het grootste probleem is en warmte secundair? Dan kan binnenzonwering volstaan en is die eenvoudiger te realiseren.

Staat het pand op de nominatie om verbouwd, verkocht of verlaten te worden binnen enkele jaren? Dan kan een goedkopere tijdelijke oplossing als kalk of coating verdedigbaar zijn, mits u de beperkingen accepteert.